Từ khi nào chúng ta coi việc dựa vào nền tảng của các công ty công nghệ lớn là chuyện bình thường, chỉ để cuộc sống của mình ít nhất cũng có chút ý nghĩa?

Tôi hiểu việc thoát khỏi truyền hình truyền thống để sang YouTube/Twitch như một cách tìm kiếm thứ giải trí nghe nhìn phi tập trung và sáng tạo. Tôi cũng hiểu những influencer và người kinh doanh nhỏ dùng Instagram/TikTok làm cửa sổ trưng bày công việc của mình. Điều tôi không hiểu là việc phần lớn các công ty ở Brazil dùng WhatsApp/Telegram. Họ thực sự tin rằng mô hình kinh doanh của mình được giữ bí mật sao?

Tệ hơn nữa, ở Brazil việc dùng WhatsApp đã trở thành chuyện bình thường ở mọi tầng lớp xã hội. Chính phủ, quân đội, dân thường, người theo tôn giáo lẫn người vô thần, ai cũng dùng WhatsApp. Chúng ta có thực sự tự chủ không? Telegram và Discord cũng được dùng rộng rãi, bởi cả người tử tế lẫn tội phạm. Tôi thậm chí còn hiểu những người dùng Twitter (X) hoặc Bluesky để nói ra những gì họ nghĩ. Con người cần bày tỏ ý tưởng của mình, dù những ý tưởng đó vô dụng.

Tôi phản đối việc quản lý mạng xã hội. Tôi ủng hộ việc phá hủy mạng xã hội. Lượng thông tin vô dụng mà mọi người tiếp nhận hằng ngày trên các nền tảng này đẩy nhanh sự hao mòn về thể chất và tâm lý, gây ra những căn bệnh như rối loạn lo âu và trầm cảm; còn với bộ não đang phát triển, tức là trẻ em và thanh thiếu niên, tác hại có thể còn lớn hơn. Tôi không rút ra kết luận này từ những giọng nói trong đầu; đó là kết quả của nghiên cứu do Susanne Schweizer, tiến sĩ (PhD), School of Psychology, University of New South Wales, UNSW Sydney NSW 2052, Úc, công bố. Nghiên cứu Planned Social Media Ban and Depression and Anxiety in Adolescents (Lệnh cấm mạng xã hội theo kế hoạch, trầm cảm và lo âu ở thanh thiếu niên), công bố ngày 28/08/2026, kết luận rằng việc sử dụng mạng xã hội và bắt đầu sớm (ở độ tuổi nhỏ hơn) có liên hệ trực tiếp với việc gia tăng các triệu chứng lo âu và trầm cảm. Việc có tài khoản cá nhân đặc biệt liên quan đến mức lo âu tăng cao.

Chúng ta biết lo âu và trầm cảm được coi là căn bệnh của thời đại, nhưng hiếm khi bàn đến nguyên nhân của chúng. Tôi cho rằng chủ nghĩa tư bản là nguyên nhân thứ nhất, còn nguyên nhân thứ hai chính là mạng xã hội. Hồi còn là thiếu niên vào đầu những năm 2000, tôi coi Internet là một thứ tuyệt vời, nơi tôi có thể tạo trang web, tải nhạc và phim, và tìm hiểu về bất kỳ chủ đề nào, nhất là các môn học ở trường và công nghệ.

Thanh thiếu niên ngày nay, như đứa con riêng út của bạn đời tôi, cái gì cũng hỏi mô hình ngôn ngữ, và tệ hơn, tin câu trả lời của mô hình mà không kiểm chứng gì cả. Chúng dành rất nhiều thời gian xem video vô bổ trên YouTube và TikTok. Với các con riêng của bạn đời, là người làm công nghệ nên tôi không cấm dùng (vậy thì còn đạo đức giả nữa, vì chính tôi dành phần lớn thời gian trên mạng), nhưng tôi cảnh báo về tác hại của việc lạm dụng và thỉnh thoảng rủ chúng ra đường chơi bóng chuyền chân (footvolley).

Năm 2026, mối quan hệ của tôi với Big Tech ngày càng lung lay. Hiện tôi xem video trên YouTube. Vào năm bầu cử, tôi thích nắm rõ thông tin. Tôi xem một chút giải trí, chủ yếu từ bong bóng LGBT trên YouTube, và mỗi ngày mở Bluesky một cách ngẫu nhiên. Tôi dùng WhatsApp vì ai tôi quen cũng dùng. Tôi không có Twitter, Instagram hay TikTok, và tôi chỉ dùng mô hình ngôn ngữ để gỡ lỗi mã khi kiệt sức và để tra thông tin kỹ thuật, dù tôi vẫn thích mở tài liệu chính thức hơn.