Büyük teknoloji şirketlerinin platformlarına, hayatımızın en azından biraz anlamlı olması için bel bağlamayı ne zaman normal hale getirdik?

Geleneksel televizyondan YouTube/Twitch'e kaçışı, merkeziyetsiz ve yaratıcı görsel-işitsel eğlence arayışı olarak anlıyorum. Instagram/TikTok'u işlerine vitrin olarak kullanan influencerları ve küçük girişimcileri de anlıyorum. Anlamadığım şey, Brezilya'daki şirketlerin çoğunun WhatsApp/Telegram kullanması. İş modellerinin gizli olduğuna gerçekten inanıyorlar mı?

Daha kötüsü, Brezilya'da WhatsApp kullanımı toplumun her kesiminde normalleşti. Hükümet, ordu, siviller, dindarlar ve ateistler, hepsi WhatsApp kullanıyor. Gerçekten egemen miyiz? Telegram ve Discord da hem düzgün insanlar hem de suçlular tarafından yaygın biçimde kullanılıyor. Ne düşündüklerini söylemek için Twitter'ı (X) ya da Bluesky'ı kullanan insanları bile anlıyorum. İnsanların, işe yaramaz olsalar bile, fikirlerini dile getirmeye ihtiyacı var.

Sosyal medyanın düzenlenmesine karşıyım. Sosyal medyanın yok edilmesinden yanayım. İnsanların bu platformlarda her gün edindiği işe yaramaz bilgi miktarı, fiziksel ve psikolojik yıpranmayı hızlandırarak kaygı ve depresyon gibi hastalıklara yol açıyor; gelişmekte olan beyinler, yani çocuklar ve ergenler için ise zarar daha da büyük olabilir. Bu sonuca kafamın içindeki seslerden varmadım; bu, Susanne Schweizer'in (PhD, School of Psychology, University of New South Wales, UNSW Sydney NSW 2052, Avustralya) yayımladığı çalışmanın sonucu. 28 Ağustos 2026'da yayımlanan Planned Social Media Ban and Depression and Anxiety in Adolescents (Planlanan Sosyal Medya Yasağı ile Ergenlerde Depresyon ve Kaygı) çalışması, sosyal medya kullanımının ve erken başlamanın (daha genç yaşta) kaygı ve depresyon belirtilerindeki artışla doğrudan bağlantılı olduğu sonucuna varıyor. Kişisel bir hesaba sahip olmak ise özellikle artan kaygıyla ilişkilendirildi.

Kaygı ve depresyonun çağımızın dertleri olarak kabul edildiğini biliyoruz, ama bunların nedenlerinden nadiren söz ediyoruz. Bence birinci neden kapitalizm, ikinci neden ise tam da sosyal medya. 2000'lerin başında gençken interneti müthiş bir şey olarak görürdüm: web siteleri yapabiliyor, müzik ve film indirebiliyor, her konuda, özellikle okul konuları ve teknoloji hakkında araştırma yapabiliyordum.

Bugünün gençleri, en küçük üvey oğlum gibi, aklına gelen her şeyi dil modellerinde arıyor ve daha da kötüsü, modelin cevabına hiçbir doğrulama yapmadan inanıyor. YouTube ve TikTok'ta işe yaramaz videolar izleyerek çok zaman harcıyorlar. Üvey çocuklarım söz konusu olduğunda, teknolojiyle uğraşan biri olarak kullanımı yasaklamıyorum (zamanımın çoğunu ben de internette geçirdiğim için bu ikiyüzlülük bile olurdu); ama aşırıya kaçmanın zararları konusunda uyarıyor ve ara sıra onları sokakta ayak voleybolu (footvolley) oynamaya davet ediyorum.

2026'da Big Tech ile ilişkim giderek daha da sarsılıyor. Şu anda YouTube'da video izliyorum. Seçim yılında iyi haberdar olmak istiyorum. Biraz eğlenceyi çoğunlukla YouTube'un LGBT balonundan izliyorum ve her gün rastgele Bluesky'ı açıyorum. WhatsApp'ı tanıdığım herkes kullandığı için kullanıyorum. Twitter, Instagram ve TikTok hesabım yok; dil modellerini ise yalnızca bitkin olduğumda kod hatalarını ayıklamak ve teknik bilgi için kullanıyorum, yine de resmi dokümantasyonu açmayı tercih ediyorum.